Werkgevers

Informatie over werk en verslaving

Het aantal verslaafden aan alcohol, drugs, games en medicijnen in Nederland groeit. Het merendeel van deze
mensen heeft een baan en kampt met de verslaving op de werkvloer. Het is een onderschat probleem met grote gevolgen voor een organisatie. Verslavingsproblematiek kost bedrijven jaarlijks veel geld. Verslaafde werknemers melden zich namelijk vaker ziek en als ze al aanwezig zijn op het werk, presteren ze niet optimaal.
Hoe ga je hier als werkgever mee om? Hoe maak je het vermoeden van verslaving bespreekbaar? Welke maatregelen kun je nemen en welke hulp kun je bieden aan de betrokken werknemer?

Wat is verslaving?

Verslaving is een toestand waarin een persoon fysiek en/of mentaal van een gewoonte of stof afhankelijk is, zodanig dat hij deze gewoonte of stof niet, of heel moeilijk los kan laten. Het gedrag van de persoon is voornamelijk gericht op het verkrijgen en innemen van het middel, of het handelen naar de gewoonte, ten koste van de meeste andere activiteiten. Als het lichaam deze stof of gewoonte dan moet loslaten, kunnen er ernstige ontwenningsverschijnselen optreden bij deze persoon.

Langdurige stress is vaak één van de hoofdoorzaken van een verslaving. Over mensen met een verslavingsprobleem bestaat vaak een vooroordeel. Verslaving zou vooral het gevolg zijn van gedrag; gebrek aan doorzettingsvermogen.

Uit neurobiologisch onderzoek weten we dat verslaving voor een deel genetisch is bepaald (30 tot 60%). Daarbij speelt impulsgedrag, angst en stressgevoeligheid een belangrijke rol. Nieuwe inzichten leren ons dat verslaving een diepgaande en langdurige verandering in de hersenen veroorzaakt. In het begin helpen de genotsmiddelen nog te ontspannen, ze geven een prettige roes, maar op de langere termijn is er steeds meer van hetzelfde middel nodig. Onbewust is men de hele dag al aan het plannen wanneer men weer kan gebruiken. Dit proces wordt steeds dwangmatiger en op den duur verliest men steeds meer de controle op het dagelijks leven. Met duidelijke gevolgen voor het functioneren thuis en op het werk.

De cijfers

Er zijn diverse soorten verslavingen. Relatief nieuwe verslavingen zijn die aan games en internet en ook chemische drugs (GHB). Ongeveer 10% van de beroepsbevolking kampt met een verslavingsprobleem.

Verslavingsaantallen in Nederland (beroepsbevolking tussen 18-64 jaar).

Alcohol

800.000

Hard drugs

176.000

Cannabis

400.000

Gamen / gokken

50.000

Medicijnen (bv slaapmiddelen)

1.000.000

Bron: Trimbos Instituut 2013

De cijfers van drugsverslaafden zijn een ruwe schatting, omdat deze vrij moeilijk te achterhalen zijn. Nog geen 10% van alle verslaafden is onder behandeling.

Werk & Verslaving

Wat zijn de consequenties?
Als werknemers verslaafd zijn dan heeft dat ook consequenties voor het uitvoeren van de werkzaamheden op hun werk.

  • Frequent verzuim: Werknemers met een (alcohol)verslaving verzuimen vaak meer. Het kort frequent verzuim is 2 tot 6 keer zo hoog.
  • Productiviteitverlies: Vaak hebben werknemers een verminderde productiviteit van rond de 20%. Zowel in kwaliteit als kwantiteit. Ze maken meer fouten en verzetten minder werk.
  • Bedrijfsongevallen: Werknemers met een (alcohol)verslaving zijn vaker betrokken bij een bedrijfsongeval. In 10 tot 30% van de bedrijfsongevallen is verslaving aan de orde.
  • Veiligheidsrisico’s: Alcohol en drugs kunnen nog lang nawerken. Als werknemer onder invloed bijvoorbeeld machines bedienen of aan het verkeer deelnemen heeft dit direct gevolgen voor de veiligheid.

Hoe herken je een (alcohol)verslaving?

Schaamte, schuldgevoel of ontkenning spelen bij de verslaafden een grote rol, waardoor ze het onderwerp niet bespreekbaar durven te maken. Met als gevolg dat ze steeds dieper in de problemen komen. Werkgevers signaleren soms wel iets, maar weten niet hoe hier mee om te gaan. In eerste instantie heeft de verslaving vaak geen effect op de productiviteit. In een latere fase worden de signalen op het werk wel duidelijk. Signalen zijn:

  • Vaak op maandag afwezig
  • Vaak later op het werk of eerder naar huis
  • Langer ziek blijven
  • Verstoorde relaties met collega’s
  • Inefficiënt werken
  • Productiviteitverlies
  • Meldingen van collega’s of anderen
  • Uiterlijke kenmerken: trillende handen, onder invloed zijn of onverzorgd uiterlijk

Wat kunt u als werkgever doen?

  • Voer een duidelijk beleid
    Neem als uitgangspunt bijvoorbeeld dat alcohol voor en tijdens werk niet is toegestaan. Uitzonderingen op de regel, zoals personeelsfeestjes, worden expliciet beschreven en gecommuniceerd. Ook kun je voor bepaalde werkzaamheden alcohol- of drugstesten gebruiken. Dit dien je ook ruimschoots van tevoren te communiceren aan je werknemers. Het beleid dient juridisch getoetst te zijn en instemming te hebben van de OR.
  • Preventie en voorlichting
    Neem preventieve maatregelen en geef je werknemers voorlichting of informatie. Zorg dat je werknemers weten waar ze terecht kunnen voor vragen of hulp. Train alle leidinggevenden in het signaleren én bespreekbaar maken van verslavingsproblematiek. Maak je werknemers bewust van de risico’s die aan overmatig drugs- en alcohol- gebruik kleven door interventies aan te bieden die gericht zijn op een gezonde leefstijl.
  • Bied begeleiding en hulp
    Wanneer je vermoedt dat de werknemer kampt met een verslaving, ga dan met hem in gesprek. Spreek je vermoeden en zorg uit en onderbouw deze met feiten en voorbeelden. Schakel de bedrijfsarts in en bied de werknemer hulp aan en geef een duidelijke keuze: behandeling accepteren of niet. Zo geef je de werknemer ook de kans om gedrag te verbeteren.
  • Ziekteverzuim en ontslag
    Wanneer verslavingsproblematiek leidt tot verzuim, dan verloopt de verzuimbegeleiding, net zoals bij andere verzuimende werknemers, volgens de Wet Verbetering Poortwachter. In het Plan van Aanpak kun je een extra interventie gericht op het overwinnen van de verslaving opnemen. Verbetert de situatie van de werknemer op termijn niet? Dan kan een ontslag onvermijdelijk zijn. Voor de ontbinding van een contract is van belang dat je alle bovenstaande acties en stappen hebt gevolgd en zowel het algemene beleid als de individuele afspraken met de werknemer schriftelijk kunt aantonen.

In alle gevallen is het van groot belang de bedrijfsarts tijdig in te schakelen over een advies over de te volgen behandeling en (tijdelijke) (on)mogelijkheden voor de inzet in werk. U kunt ook contact opnemen met Choices.

Neem contact op