Wat is verslaving

In Nederland zijn meer dan twee miljoen mensen verslaafd aan alcohol, tabak, drugs of verslavende gewoonten als bijvoorbeeld gamen of gokken. Kenmerkend voor verslaving is het dwangmatig gebruiken van overmatige hoeveelheden van een genotmiddel of dwangmatig gewoontes gebruiken. De een raakt gemakkelijker verslaafd dan de ander. Dit wordt wel de individuele kwetsbaarheid voor verslaving genoemd. Om verslaafd te kunnen raken is het daarnaast noodzakelijk in contact te komen met een verslavend middel. Hoe snel iemand verslaafd raakt hangt af van het middel en van de omstandigheden waarin iemand verkeert.

Verslaafd word je niet zomaar. Daar gaat een heel proces aan vooraf. Dit proces verloopt in verschillende fasen. Over de fase waarin je zit, kunnen de meningen uiteenlopen. Als je bijvoorbeeld alleen maar drinkt bij sociale gelegenheden ‘voor de gezelligheid’, dan bestaat de kans dat ineens meerdere situaties als gezellig worden gezien.

Fase 1: Kennismaking

Iedereen krijgt ooit een keer te maken met alcohol, drugs of verslavende gewoonten. Dit wil niet zeggen dat je het dan ook daadwerkelijk hebt gebruikt. Denk bijvoorbeeld aan reclames op TV, een vader die een biertje drinkt tijdens het voetbal kijken, een moeder die een wijntje drinkt onder het eten of misschien wel via vrienden, die drinken of drugs gebruiken.

Fase 2: Experimenteren

Je hebt kennis gemaakt met alcohol, drugs of verslavende gewoonten en je bent nieuwsgierig geworden. Je wil het ook wel eens een keertje proberen en ervaren hoe het smaakt, hoe je je gaat voelen en of je het wel leuk of lekker vindt. Misschien ga je wel verschillende middelen proberen om de effecten met elkaar te vergelijken of om te kijken hoever je kan gaan. Op basis van wat het met je doet zal je uiteindelijk beslissen of je het vaker zal doen of juist helemaal niet meer.

Fase 3: Gewoontegebruik

Alleen gebruiken tijdens feestjes of voor de gezelligheid kan ertoe leiden dat je meerdere situaties als gezellig en sociaal gaat zien. Uiteindelijk wordt het dan een gewoonte dat je drinkt tijdens het uitgaan of blowt als je met je vrienden bent of een pil slikt tijdens een danceparty. Het kan zelfs ook een gewoonte zijn geworden dat je drinkt om je wat losser te voelen of andere drugs gebruikt om even je problemen te vergeten. Het gebruik heeft dus een duidelijke functie gekregen en er zijn situaties die onlosmakelijk verbonden zijn met het gebruik van alcohol en/of drugs. Dit bevordert het starten van problematisch gebruik.

Fase 4: Problematisch gebruik / schadelijk gebruik / misbruik

Als je alcohol, drugs of verslavende gewoonten gebruikt puur voor de gezelligheid, kan er toch sprake zijn van problematisch gebruik. Als je bijvoorbeeld elke avond blowt om lekker te relaxen of elk weekend behoorlijk drinkt, dan loop je risico je gezondheid te schaden. Als het gebruik als functie heeft om stress te verminderen, je zekerder te voelen, nare ervaringen te vergeten, verdriet of somberheid te verminderen, de verveling te verdrijven, loop je het risico niet meer zonder te kunnen. Je dagelijks leven wordt behoorlijk beïnvloed door het gebruik van alcohol, drugs of verslavende gewoonten.

Bij mensen die kwetsbaar zijn voor verslaving gaat het sociale gebruik op enig moment over in een fase van ‘overmatig en schadelijk gebruik’, ook wel ‘middelenmisbruik’ genoemd. Dit kan geleidelijk gaan, maar ook plotseling, vaak naar aanleiding van problemen in het dagelijks leven (bijvoorbeeld een sterfgeval, werkloosheid of echtscheiding). De gebruiker gaat het middel vaker en in grotere hoeveelheden gebruiken. Het middel wordt steeds belangrijker en het gebruik krijgt een steeds grotere rol in het dagelijks leven.

Fase 5: Verslaving

Verslaving is een toestand waarin een persoon lichamelijk  en/of geestelijk  van een stof of gewoonte afhankelijk is. Bij ernstige verslaving is het gedrag van de persoon voornamelijk gericht op het verkrijgen van het middel, ten koste van de meeste andere activiteiten. Als het lichaam deze stof of gewoonte dan moet loslaten kunnen er ernstige ontwenningsverschijnselen optreden. Veel mensen zullen zich hier niet in herkennen maar zijn in meer of mindere mate wel degelijk verslaafd. Een verslaving is vaak schadelijk voor de verslaafde en zijn/haar omgeving. Op de juiste manier afkicken en een goede behandeling zijn dan ook zeer waardevol.

Er is sprake van verslaving als men last heeft van een zucht naar het middel  of de gewoonte en daardoor onbedwingbaar gebruikt. De verslaafde heeft grote moeite te stoppen en heeft het gebruik niet meer in de hand. Vaak is men een groot deel van de dag bezig met gebruik ten koste van verantwoordelijkheden en andere activiteiten.